de l'air et du vent

Pierre Droulers, die zijn opleiding aan de Mudraschool van Maurice Béjart kreeg en zich vervolgens liet inspireren door Jerzy Grotowski en Steve Paxton, probeert allang dans met taal te laten samensmelten door te werken met teksten van Joyce en Becket. In 1995 komt dan de omslag met Mountain/Fountain. Dat stuk was een vertelling van de hand van de Belgische kunstenaar Michel François: de inwoners van een eiland moeten alle voorwerpen inventariseren die zich op het eiland bevinden. Dat gebeurt op direct bevel van de keizer die niet goed weet waarom deze inventaris moet worden gemaakt maar er toch mee doorgaat. Op de scene hopen de voorwerpen zich op in twee immense bergen : een berg met holle voorwerpen en een met volle voorwerpen. Dan beginnen de dansers geleidelijk aan de volle voorwerpen in de holle te schuiven. De bergen zakken in elkaar en veranderen in een fontein. Uiteindelijk verdwijnen de voorwerpen maar niet zonder sporen na te laten op de lichamen. Na de creatie van Mountain/Fountain had Pierre Droulers de indruk dat er een fase ontbrak : een fase die nog ijler, nog gasachtiger, nog lichter was, de fontein die overgaat in wolk. Dat leidde dan ook tot de creatie van De l’air et du ventin 1996.

 

Pierre Droulers : "Voor de creatie van dat stuk hebben we een choreografische figuur uit Mountain/Fountain als uitgangspunt genomen: we hebben die figuur losser gemaakt, uiteengerafeld, verknipt, versnipperd, uiteengetrokken, in elkaar gestrengeld, verstoven. We wilden uitvissen welke vormen de emoties van de lucht en de wind aannemen, een emotie die steeds in beweging is, die kan overgaan van totale helderheid naar melancholie, naar grote woede. En de wind wordt dan gejaagde, beschadigde lucht. We hebben dus veel op de gewaarwording gewerkt. De lichamelijkheid opgezocht, manieren van aanraken die heel goed lijken op hoe de lucht en wind ons beroert. Zo zaten we bijvoorbeeld vijfentwintig minuten lang op een binnenplaats te kijken naar een in de wind wapperende vlag, waarna we dan drie minuten lang die bewegingen probeerden uit te voeren."

 

In de eerste plaats is de l’air et du vent dus een zuiver dansproject waarin de kijker het genoegen heeft om de lichamen op een eenvoudige (of niet zo eenvoudige) manier te zien bewegen. Lichamen die weerstand moeten bieden, zich in bochten moeten wringen, zich pijn doen om zich te bewegen door ruimtes vol chaos voor ze de kalmte en de rust bereiken, wanneer de lucht zachter aanvoelt, de bewegingen lichtvoetiger bijna zweverig zijn, wanneer het mogelijk wordt om een zekere zachtheid terug te vinden en zelfs de regenboog aan te raken. En die lichamen doen dat allemaal met een indrukwekkend en heerlijk technisch savoir-faire.

Maar de l’air et du vent is niet alleen een choreografisch experiment dat aan het bewegende lichaam een zekere luchtigheid, volatiliteit, beweeglijkheid verleent. Het is ook een verlangen om rekeningen te vereffenen, een wens om na te denken over ijdelheid, over ijdel handelen. We moeten hier denken aan de oude wijsheid van Ecclesiasticus : « Ijdelheid der ijdelheden. Het is al ijdelheid en najagen van wind. » Precies, ijdelheid van de keizer in Mountain/Fountain die een telling wou laten doen, gewoon zonder enige reden behalve dan dat hij het recht en de macht had om zijn wil door te drijven. Ijdelheid van eenieder die machtig wil worden en de wereld rondom hem wil controleren. Toen had Droulers een mooie metafoor bedacht om uit te leggen hoe de dans en de dansers/danseressen de machtsorde konden verstoren. Hij stelde toen dat hij schiep « voor het nomadenvolkje dat dansers/danseressen zijn, met hun rugzak zwervend vanuit een of ander land, wars van structuren die hen proberen vast te leggen ; voor dat beweeglijke volkje, een kracht die zich eender waar inmengt. » Eender waar, precies zoals de wind. De l’air et du vent was dus een project met zowel een poëtische (grote lichaamspoëzie) als politiek-filosofische inslag.

 

Pierre Droulers : "Omdat ik geen dans meer zie, ik zie echt geen lichamen meer die dansen als bezeten, met passie voor beweging, lichamen die zich een en al overgeven aan gevoelens en ten volle genieten, openbloeien. Ja, lichamen die simpelweg dansen. In 96 was het het meest dansbare stuk dat ik tot dan toe geschreven had. 96 minuten ononderbroken bewegen. Vandaar dat ik dat stuk wou hernemen, het hercrëeren en zien hoezeer het de tand des tijds had doorstaan, of dat stuk nog steeds standhield."

 

"Soms heb ik mezelf die vraag gesteld maar die is eigenlijk even snel weer verdwenen. Het schrijven en componeren van beweging heeft iets postmoderns (in de zin van postmoderne dance) maar ik meen uiteindelijk dat het stuk niet ouder is geworden."

 

"Aanvankelijk wou ik het stuk nieuw leven inblazen. Eerst en vooral hebben we het origineel bekeken – alles nagenoeg letterlijk herdoen en zich afvragen of het dat is wat men moet doen dan wel of dat de vertolkers zal aanmoedigen, of ze zullen kunnen zien wat er moet veranderd, uitgevonden worden. Ik heb alle vertolkers uit die periode gecontacteerd – Stefan Dreher, Celia Hope-Simpson, Thomas Hauert, Martine Lunshof et Carlos de Haro – die het geheugen van het stuk in hun lichaam hadden bewaard en het zowel fysisch en via dialogen hadden overgebracht."

 

"Het stuk is gedeeltelijk uitgeschreven. De gebarensequenties zijn uitgeschreven maar niet de tijdsaanduidingen, de snelheid. Het zijn de vertolkers die activeren, versnellen omdat de gebaren niet op muziek zijn gezet. De weinige muziek in het stuk zijn melodieën die voorbijgaan, bijvoorbeeld een storm van voorwerpen van Philippe Cam. De muziek geeft geen enkel tempo aan, iedere vertolker moet een innerlijke ritmiek gehoorzamen zelfs al kennen ze vooraf al de weg die ze moeten volgen. Het was dus belangrijk dat de eerste vertolkers betrokken waren bij die reactivering."

 

"Eigenlijk ben ik een beeldend kunstenaar van het lichaam, ik praat vaak over beeldhouwkunst, torsie, frictie. Nagenoeg al het materiaal komt van voorstellen van de vertolkers. Ze hebben veel tijd om materiaal te vinden en ik voeg dat samen: ik neem een beweging en ik rek die uit in de tijd, ik plaats ze in een hoek of in het midden, eerder laag dan hoog. Ik probeer een syntaxis te vinden die me in staat stelt om deze materies samen te brengen."

 

Stéphane Bouquet,
februari 2011

 

Rosita Boisseau,
Le Monde, 3 juin 2011

Ariane Bavelier,
Le Figaroscope, 1 juin 2011

Jean-Marie Gourreau,
Critiphotodanse, 25 mai 2011

"Met de l'air et du vent zitten we in hetzelfde register als toen Johnny Cash One van U2 of Bashung Les Mots Bleus van Christophe coverde. De twee versies zijn  totaal verschillend en brengen allebei de toehoorder in opperste vervoering. Daaraan herkent men een echt goed lied. En voortaan een echt grote choreografie."